Trong thời đại Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, không gian mạng đã trở thành bộ phận hữu cơ của đời sống chính trị - xã hội, đồng thời là môi trường mới của cạnh tranh chiến lược, xung đột lợi ích và đấu tranh tư tưởng. Ở đó, thông tin thật - giả, đúng - sai, chính thống - phi chính thống đan xen, lan truyền với tốc độ chưa từng có; chỉ một dòng trạng thái, một video cắt ghép, một tài khoản ẩn danh hay “nguồn tin nội bộ” bịa đặt cũng có thể bị biến thành “sự kiện dư luận”, tác động trực tiếp đến nhận thức, cảm xúc và niềm tin xã hội.

Lợi dụng đặc điểm đó, các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị đẩy mạnh chiến tranh thông tin, chiến tranh tâm lý, chiến tranh nhận thức nhằm chống phá cách mạng Việt Nam. Mục tiêu của chúng không chỉ là bôi nhọ một tổ chức, xuyên tạc một chính sách, kích động một vụ việc đơn lẻ, mà sâu xa hơn là làm xói mòn nền tảng tư tưởng của Đảng, phá hoại mối quan hệ máu thịt giữa Đảng, Quân đội với nhân dân, làm suy yếu bản lĩnh chính trị, niềm tin và ý chí bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa từ bên trong. Đặc biệt, luận điệu đòi “phi chính trị hóa” Quân đội, “quân đội trung lập”, “Quân đội đứng ngoài chính trị” là mũi tiến công nguy hiểm nhằm tách Quân đội khỏi sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng.

Trong bối cảnh đó, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng phải được tiến hành quyết liệt, thường xuyên, bài bản trên “chiến trường ảo”. Nếu biên giới lãnh thổ là nơi giữ nước, thì biên giới nhận thức là nơi giữ Đảng, giữ chế độ, giữ niềm tin của nhân dân. Với bản chất là lực lượng chính trị, lực lượng chiến đấu tuyệt đối trung thành của Đảng, Nhà nước và nhân dân, Quân đội phải là lực lượng xung kích, nòng cốt trên “chiến tuyến tư tưởng”; chủ động nhận diện âm mưu, phản bác sắc bén quan điểm sai trái, thù địch, giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số.

1. Chiến trường ảo - môi trường mới của “chiến tuyến tư tưởng”

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng khẳng định, “Cùng với các môi trường tác chiến trên bộ, trên không, trên biển, vũ trụ, tác chiến không gian mạng đã trở thành môi trường thứ năm, với sự ra đời của chiến tranh mạng, tác động sâu sắc đến quốc phòng, an ninh thế giới, khu vực và mỗi quốc gia, dân tộc” [1]. Nhận định đó cho thấy, không gian mạng không còn là “phần phụ” của đời sống xã hội, càng không chỉ là công cụ truyền thông đơn thuần, mà đã trở thành môi trường tác chiến mới, nơi các chủ thể chính trị, các lực lượng xã hội, các quốc gia và cả những tổ chức phản động xuyên quốc gia cạnh tranh, va chạm, đối đầu quyết liệt về thông tin, tư tưởng, giá trị và niềm tin.

“Chiến trường ảo” vì thế không phải là khái niệm cường điệu hóa, mà là cách gọi cô đọng về một không gian tác chiến phi vật lý trong môi trường số. Trên chiến trường ấy, đối tượng bị đánh phá trực tiếp không phải trước hết là công trình, phương tiện, vũ khí hay đội hình chiến đấu, mà là nhận thức, cảm xúc, niềm tin, hệ giá trị, bản lĩnh chính trị của con người. Khác với chiến trường truyền thống, “chiến trường ảo” không có tuyến trước, tuyến sau rõ ràng; không có tiếng súng, khói lửa nhưng có sức sát thương thầm lặng; không đánh vào thân thể ngay lập tức nhưng có thể làm rệu rã ý chí, làm lệch chuẩn nhận thức, làm suy yếu sức đề kháng tư tưởng của cả cộng đồng. Đây chính là không gian tác chiến nhận thức, trong đó đấu tranh tư tưởng giữ vai trò trung tâm, có quan hệ trực tiếp đến ổn định chính trị - xã hội, sức mạnh quốc phòng và sự bền vững của chế độ.

Thực tiễn cho thấy, các thế lực thù địch thường không mở đầu bằng những khẩu hiệu chống phá trắng trợn, bởi những luận điệu thô thiển rất dễ bị nhận diện và bác bỏ. Nguy hiểm hơn, chúng sử dụng thủ đoạn “mềm hóa” thông tin: Nấp dưới danh nghĩa “phản biện”, “góp ý”, “khách quan”, “độc lập”, “vì dân chủ”, “vì quyền con người”; lấy một phần hiện tượng có thật để xuyên tạc bản chất; lấy hạn chế, khuyết điểm cục bộ để phủ nhận thành tựu toàn diện; lấy sai phạm của cá nhân để quy kết bản chất của tổ chức; lấy khó khăn trước mắt để phủ nhận con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Một tài khoản ẩn danh có thể tung ra “tin nội bộ”, “tài liệu mật” bịa đặt; một đoạn clip cắt ghép có thể bị biến thành “bằng chứng”; một bức ảnh bị tách khỏi bối cảnh có thể được dùng để kích động tâm lý bất mãn. Khi được các hội nhóm, fanpage, kênh video và thuật toán mạng xã hội khuếch đại, cái sai có thể khoác áo “sự thật”, cái bịa đặt có thể tạo ảo giác “dư luận chung”, cái độc hại có thể thâm nhập vào đời sống tinh thần một cách khó lường.

Trên “chiến trường ảo”, thủ đoạn nguy hiểm nhất của các thế lực thù địch là đánh vào nền tảng tư tưởng, vào niềm tin chính trị và vào mối quan hệ Đảng - Nhà nước - Nhân dân - Quân đội. Chúng xuyên tạc Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là “lỗi thời”; phủ nhận thành tựu đổi mới; xuyên tạc đường lối quốc phòng toàn dân, chiến tranh nhân dân, đối ngoại quốc phòng; vu cáo Quân đội “bị chính trị hóa”, “chỉ bảo vệ Đảng”; kích động quan điểm sai trái rằng Quân đội phải “trung lập”, “đứng ngoài chính trị” [2], “không chịu sự lãnh đạo của bất cứ đảng phái nào”. Thực chất, đó là mưu đồ chính trị thâm độc nhằm tước bỏ linh hồn chính trị của Quân đội ta, làm biến chất mục tiêu chiến đấu, phá vỡ nguyên tắc Đảng lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt đối với Quân đội - nguyên tắc sống còn trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.

Điểm mới, cũng là điểm nguy hiểm của “chiến trường ảo”, là ranh giới giữa thời bình và thời chiến trên lĩnh vực tư tưởng bị xóa nhòa. Đấu tranh không diễn ra theo “chiến dịch”, mà thường xuyên, liên tục, phân tán, đa tầng, đa nền tảng và cá nhân hóa đến từng người dùng mạng. Một quân nhân, ngoài giờ huấn luyện, công tác, vẫn có thể tiếp xúc với luồng tin độc hại qua điện thoại cá nhân; một học viên, chiến sĩ trẻ có thể bị dẫn dắt từ tò mò đến hoài nghi, đến dao động, rồi đến chia sẻ vô thức nội dung sai trái. Trong môi trường ấy, một lượt chia sẻ thiếu kiểm chứng không còn là hành vi cá nhân thuần túy, mà có thể trở thành mắt xích tiếp tay cho chiến dịch phá hoại tư tưởng. Vì vậy, giữ vững “trận địa tư tưởng” trên không gian mạng là trách nhiệm chính trị của toàn quân, của từng tổ chức đảng, từng cơ quan, đơn vị, từng cán bộ, đảng viên, quân nhân.

Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định: “Bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch là một nội dung cơ bản, hệ trọng, sống còn của công tác xây dựng, chỉnh đối Đảng; là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân”[3]. Trong kỷ nguyên số, yêu cầu đó càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Bởi lẽ, trên “chiến trường ảo”, kẻ thù không chỉ muốn giành quyền phát tán thông tin, mà muốn giành quyền định nghĩa sự thật, định hướng dư luận, thao túng nhận thức và chi phối niềm tin. Nếu buông lỏng trận địa này, chúng ta không chỉ mất một không gian truyền thông, mà có thể mất thế chủ động trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Do đó, nhận diện đúng “chiến trường ảo” là điều kiện đầu tiên để tổ chức lực lượng, xác định phương thức đấu tranh, xây dựng bản lĩnh và năng lực tác chiến tư tưởng phù hợp với điều kiện mới.

2. Xung kích trên “chiến tuyến tư tưởng”, nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, cấp thiết của Quân đội nhân dân Việt Nam

Để thực sự trở thành lực lượng xung kích trên “chiến tuyến tư tưởng” này, Quân đội không thể chỉ đóng vai “người canh gác” thụ động, mà phải chủ động xung kích, tiến công trên cả bốn hình thức “chiến thuật”, đó là: “Nhận diện đúng - phản bác sắc - tấn công chủ động - lan tỏa tích cực”. Bốn hình thức “chiến thuật” này không chỉ là yêu cầu từ thực tiễn, mà có thể xem như loại hình tác chiến mới trên “chiến tuyến tư tưởng” trong kỷ nguyên số và điều kiện chiến tranh hiện đại.

Trước hết, Quân đội phải xung kích trong “nhận diện đúng” âm mưu, thủ đoạn, phương thức chống phá của các thế lực thù địch trên không gian mạng.

Nhận diện đúng không chỉ là phát hiện những bài viết công khai chửi bới, xúc phạm, xuyên tạc, mà khó hơn nhiều là vạch rõ những luận điệu nửa đúng nửa sai, những “ý kiến góp ý” mang vỏ bọc xây dựng nhưng thực chất gieo rắc hoài nghi; những câu chuyện “người thật, việc thật” bị cắt xén để quy kết sai bản chất; những vụ việc cá biệt bị thổi phồng nhằm bôi nhọ chế độ, hạ thấp uy tín Quân đội, chia rẽ Quân đội với nhân dân. Đặc biệt, phải nhận diện rõ thủ đoạn lợi dụng các vấn đề dân chủ, nhân quyền, dân tộc, tôn giáo, phòng, chống tham nhũng, xử lý sai phạm cán bộ để xuyên tạc vai trò lãnh đạo của Đảng, phủ nhận bản chất cách mạng của Nhà nước, cổ súy quan điểm sai trái về “xã hội dân sự”, “đa nguyên chính trị”, “tam quyền phân lập” theo mô hình tư sản, từ đó từng bước tấn công vào nền tảng tư tưởng của Đảng.

Nhận diện đúng còn đòi hỏi Quân đội xây dựng được “bản đồ chiến trường thông tin” trên không gian mạng. Mỗi cơ quan, đơn vị phải nắm được những hướng chống phá chủ yếu liên quan đến chức năng, nhiệm vụ của mình; những kênh, trang, nhóm, tài khoản thường xuyên phát tán nội dung độc hại; những thời điểm nhạy cảm dễ bị lợi dụng; những nhóm đối tượng cán bộ, chiến sĩ, học viên có nguy cơ bị tác động. Không thể đấu tranh bằng cảm tính, càng không thể phản ứng chậm chạp theo kiểu sự việc đã lan rộng mới bắt đầu “đi tìm nguyên nhân”. Trên chiến trường số, tốc độ là một phần của sức mạnh; nhận diện sớm là điều kiện để phòng ngừa từ sớm, từ xa, không để thông tin sai trái kịp tích tụ thành “đám cháy dư luận”.

Tiếp theo, Quân đội phải xung kích trong “phản bác sắc bén” các quan điểm sai trái, thù địch.

Phản bác không phải là chụp mũ, áp đặt, mạt sát; càng không phải là tranh cãi cảm tính. Phản bác phải dựa trên nền tảng lý luận vững chắc, chứng cứ xác thực, lập luận khoa học, thái độ văn minh và bản lĩnh chính trị kiên định. Mỗi luận điệu sai trái phải được chỉ ra sai ở đâu về lý luận, gian trá ở đâu về thông tin, nguy hiểm ở đâu về chính trị, tác hại ở đâu đối với niềm tin xã hội; đồng thời phải đưa ra cách lý giải đúng đắn, thuyết phục trên cơ sở Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Cương lĩnh, đường lối của Đảng, Hiến pháp, pháp luật của Nhà nước và thực tiễn cách mạng Việt Nam.

Ví dụ, trước luận điệu “Quân đội phải trung lập, không đứng về bất cứ đảng phái nào”, cần khẳng định dứt khoát: Đó là luận điệu phản khoa học, phản lịch sử và phản động về chính trị. Không có Quân đội nào đứng ngoài chính trị; vấn đề là Quân đội đó phục vụ giai cấp nào, nhà nước nào, lợi ích nào. Quân đội tư sản cũng mang bản chất chính trị của giai cấp tư sản, phục vụ lợi ích của nhà nước tư sản, nhưng thường che giấu dưới mỹ từ “trung lập”. Quân đội nhân dân Việt Nam đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng Cộng sản Việt Nam chính là để bảo đảm Quân đội luôn trung thành với Tổ quốc, với nhân dân, với mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; không bị thao túng bởi nhóm lợi ích, không bị biến thành công cụ bạo lực của thế lực phản động, không dao động trước mọi thủ đoạn mua chuộc, lôi kéo, kích động.

Sự lãnh đạo của Đảng không làm Quân đội “mất trung lập”, mà giữ cho Quân đội không trung lập vô nguyên tắc trước lợi ích của Tổ quốc và nhân dân. Trước luận điệu phủ nhận Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cần phản bác bằng cả lý luận và thực tiễn. 40 năm đổi mới là bằng chứng sinh động về sức sống của con đường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam: Đất nước giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ; kinh tế - xã hội phát triển; quốc phòng, an ninh được củng cố; đối ngoại, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng; vị thế, uy tín quốc tế của Việt Nam không ngừng được nâng cao. Những thành tựu đó không tự nhiên mà có, càng không phải sản phẩm của sự “từ bỏ nền tảng tư tưởng”, mà là kết quả của sự kiên định và vận dụng, phát triển sáng tạo Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào điều kiện cụ thể của Việt Nam. Vì vậy, mọi luận điệu phủ nhận nền tảng tư tưởng của Đảng đều không chỉ sai về học thuật, mà còn phủ nhận trắng trợn thực tiễn lịch sử, xúc phạm sự hy sinh, cống hiến của các thế hệ người Việt Nam trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Đồng thời, “tấn công chủ động”, đây là thước đo bản lĩnh của Quân đội trên chiến tuyến tư tưởng.

Nếu chỉ chờ cái sai xuất hiện rồi mới phản ứng, chúng ta sẽ luôn ở thế chạy theo. Chủ động tiến công có nghĩa là các cơ quan báo chí, xuất bản, truyền thông, các học viện, nhà trường, viện nghiên cứu, đơn vị cơ sở trong toàn quân phải tích cực tạo ra dòng thông tin đúng, hay, kịp thời, có chiều sâu, có sức lan tỏa; làm cho sự thật cách mạng, giá trị nhân văn, truyền thống Quân đội, thành tựu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện diện thường xuyên, hấp dẫn, thuyết phục trên không gian số. Mỗi bài viết sắc sảo, mỗi video ngắn chân thực, mỗi phóng sự giàu cảm xúc, mỗi infographic dễ hiểu, mỗi cuộc đối thoại văn minh đều có thể trở thành “viên đạn tư tưởng” đánh trúng vào sự giả trá, phi lý và độc hại của các luận điệu thù địch.

Xung kích trên “chiến tuyến tư tưởng” còn phải gắn với xây dựng đội ngũ cán bộ, chiến sĩ có bản lĩnh, có tri thức, có kỹ năng số, có khả năng tự bảo vệ và bảo vệ đồng đội trước tác động của thông tin xấu độc. Trong điều kiện mới, mỗi quân nhân không chỉ là người sử dụng mạng xã hội, mà còn là một chủ thể chính trị trên không gian số.

Cuối cùng, “lan tỏa tích cực” để củng cố niềm tin của cán bộ, chiến sĩ và quần chúng nhân dân với Đảng, Nhà nước, là mục đích cốt lõi.

Nói đúng, viết đúng, chia sẻ đúng, bình luận đúng là biểu hiện của kỷ luật Quân đội và bản lĩnh chính trị. Im lặng trước cái sai, thờ ơ trước cái xấu, vô cảm trước sự xuyên tạc cũng là một biểu hiện đáng cảnh báo về trách nhiệm chính trị. Vì vậy, đấu tranh tư tưởng trên không gian mạng không thể khoán trắng cho một vài cơ quan chuyên trách, mà phải trở thành ý thức, trách nhiệm, hành động tự giác của toàn quân.

Như vậy, vai trò xung kích của Quân đội trên “chiến tuyến tư tưởng” trong kỷ nguyên số được thể hiện tập trung ở bốn phương diện: Nhận diện đúng để không bị bất ngờ; phản bác sắc bén để không bị lấn át; tiến công chủ động để không mất trận địa; lan tỏa tích cực để củng cố niềm tin. Đó không phải khẩu hiệu tuyên truyền, mà là yêu cầu tác chiến tư tưởng trong điều kiện mới; là sự phát triển chức năng đội quân chiến đấu, đội quân công tác của Quân đội nhân dân Việt Nam trên một không gian đặc biệt - không gian số, nơi mỗi dòng thông tin đều có thể trở thành trận địa, mỗi nhận thức đúng đắn đều là một pháo đài, mỗi niềm tin được củng cố đều là một thắng lợi.

3. Một số giải pháp phát huy vai trò Quân đội nhân dân Việt Nam trên “chiến tuyến tư tưởng” trong kỷ nguyên số

Một là, tiếp tục hoàn thiện thể chế, chiến lược, hành lang pháp lý cho bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian số.

Trong cuộc đấu tranh trên “chiến trường ảo”, lòng nhiệt tình và khẩu hiệu chính trị là cần thiết nhưng chưa đủ; phải có thể chế mạnh, cơ chế rõ, trách nhiệm cụ thể, chế tài nghiêm minh và phương thức tổ chức thực hiện hiệu quả. Cần tiếp tục cụ thể hóa quan điểm của Đảng về bảo vệ nền tảng tư tưởng, an ninh mạng, an ninh thông tin, an ninh văn hóa, an ninh con người trong các chiến lược, chương trình, kế hoạch của Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng và từng cơ quan, đơn vị. Phải coi an ninh tư tưởng, an ninh nhận thức trên không gian số là một bộ phận quan trọng của an ninh quốc gia, có quan hệ trực tiếp đến thế trận quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân và “thế trận lòng dân”.

Theo đó, cần rà soát, bổ sung, hoàn thiện các quy định về quản lý, sử dụng internet, mạng xã hội, bảo vệ bí mật nhà nước, bảo vệ bí mật quân sự, phát ngôn và cung cấp thông tin trên môi trường số; xác định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân, nhất là cán bộ, đảng viên, quân nhân khi tham gia không gian mạng. Đối với các nền tảng xuyên biên giới, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế yêu cầu tuân thủ pháp luật Việt Nam, phối hợp gỡ bỏ thông tin xấu độc, ngăn chặn nội dung xuyên tạc, xúc phạm Đảng, Nhà nước, Quân đội, kích động chống phá, gây chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Đối với quân nhân, cần xây dựng quy định cụ thể, dễ nhớ, dễ thực hiện về “kỷ luật số”: Phát ngôn có nguyên tắc, chia sẻ có kiểm chứng, bình luận có văn hóa, tuyệt đối không để lộ lọt bí mật, không tiếp tay cho thông tin sai trái dưới bất cứ hình thức nào. Pháp luật và kỷ luật phải đủ sức răn đe đối với hành vi cố ý chống phá, đồng thời đủ tính giáo dục đối với hành vi thiếu hiểu biết, thiếu kỹ năng, vô tình lan truyền thông tin độc hại.

Hai là, xây dựng lực lượng đấu tranh chuyên sâu trên không gian mạng của Quân đội, đủ năng lực “giỏi lý luận, giỏi công nghệ, giỏi truyền thông”.

Nếu chiến trường truyền thống có bộ binh, tăng thiết giáp, pháo binh, phòng không, không quân, thì “chiến trường ảo” đòi hỏi Quân đội phải có một “binh chủng đặc biệt”, có khả năng tác chiến liên ngành, liên lĩnh vực, kết hợp chặt chẽ giữa lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn quân sự, báo chí - truyền thông, tâm lý học, xã hội học, công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu. Đây là lực lượng không mang súng nhưng đánh trận bằng trí tuệ, là lực lượng có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy lý luận sắc bén, khả năng nhận diện nhanh, phản bác đúng, viết hay, nói thuyết phục, sử dụng thành thạo công cụ số, nắm được quy luật lan truyền thông tin và tâm lý người dùng mạng.

Trong môi trường mạng, tốc độ chính là sức mạnh, chậm một giờ là mất trận địa; chậm một ngày là để luận điệu sai trái chiếm ưu thế. Vì vậy, lực lượng này không chỉ ngồi đọc, viết, phân tích, mà phải tác chiến theo thời gian thực, sử dụng big data, AI, thuật toán để theo dõi “nhịp đập dư luận số”. Lực lượng đấu tranh chuyên sâu của Quân đội không chỉ là đơn vị công nghệ thông tin hay tác chiến mạng, mà phải có đầy đủ các thành tố của một “hệ vũ khí tư tưởng”; đó chính là nhà lý luận chính trị để phản bác; nhà triết học để luận chiến; nhà báo, để truyền thông để lan tỏa; nhà tâm lý học để nắm bắt nhận thức, cảm xúc, điểm dễ tổn thương của người dùng mạng; là chuyên gia xã hội học để dự báo xu hướng xã hội; là kỹ sư công nghệ để bẻ mã, phân tích dữ liệu, truy vết chiến dịch thông tin độc hại.

Xây dựng lực lượng đấu tranh chuyên sâu trên không gian mạng của Quân đội chính là tạo dựng quyền chủ động chiến lược trên chiến trường ảo; là hình thành “lá chắn tư tưởng” mạnh mẽ, tinh nhuệ; là chuẩn bị một “đội quân đặc biệt” có sức mạnh trí tuệ, công nghệ, lý luận để đánh bại chiến tranh tư tưởng của thế lực thù địch ngay từ trận đầu, ngay trên không gian số. Lực lượng này chính là binh chủng mũi nhọn của thời đại, được sinh ra để bảo vệ Đảng không chỉ bằng vũ khí, mà bằng lý luận sắc bén; không chỉ bằng truyền thống, mà bằng công nghệ hiện đại; bảo vệ Tổ quốc không chỉ bằng đường biên giới, mà bằng trận tuyến tư tưởng vô hình nhưng sống còn.

Ba là, nâng cao năng lực “miễn dịch tư tưởng” và “văn hóa số” của mọi cán bộ, chiến sĩ.

Trong chiến tranh nhận thức, mục tiêu bị tấn công đầu tiên là niềm tin, bản lĩnh, cảm xúc và khả năng phân biệt đúng - sai của con người. Vì vậy, giáo dục chính trị, tư tưởng trong Quân đội phải chuyển mạnh từ truyền thụ một chiều sang hình thành năng lực tự nhận diện, tự đề kháng, tự bảo vệ và chủ động đấu tranh. Không thể chỉ yêu cầu bộ đội “không nghe, không xem, không chia sẻ” một cách giản đơn; điều quan trọng hơn là phải giúp họ hiểu vì sao thông tin giả có sức lôi cuốn, thủ đoạn cắt ghép nguy hiểm thế nào, luận điệu “nửa thật nửa giả” đánh lừa nhận thức ra sao, và người quân nhân cần xử trí thế nào khi gặp một nội dung xuyên tạc liên quan đến Đảng, Nhà nước, Quân đội, đơn vị, đồng đội.

Nội dung giáo dục cần đưa các tình huống thật, vấn đề thật, thủ đoạn thật trên không gian mạng vào sinh hoạt chính trị, học tập nghị quyết, huấn luyện, diễn tập, tọa đàm, sinh hoạt đoàn, sinh hoạt chi bộ. Cán bộ, chiến sĩ cần được rèn luyện kỹ năng kiểm chứng nguồn tin, nhận diện tin giả, phát hiện hình ảnh, video cắt ghép, đánh giá động cơ chính trị ẩn sau thông tin, lựa chọn cách phản hồi phù hợp. Cùng với đó, phải xây dựng văn hóa số của người quân nhân cách mạng: Tôn trọng sự thật, giữ gìn kỷ luật, ứng xử văn minh, bảo vệ danh dự Quân đội, không phát ngôn tùy tiện, không chia sẻ cảm tính, không biến mạng xã hội thành nơi bộc lộ tâm trạng tiêu cực, không để sơ hở cá nhân trở thành điểm yếu bị kẻ xấu khai thác. “Miễn dịch tư tưởng” giúp quân nhân không bị đánh gục từ bên ngoài; “văn hóa số” giúp quân nhân không tự tạo lỗ hổng từ bên trong.

Bốn là, xây dựng môi trường số kỷ luật, minh bạch, an toàn trong toàn quân.

Một đơn vị có bản lĩnh chính trị tốt nhưng buông lỏng quản lý dữ liệu, thiết bị, tài khoản, nhóm chat, kênh thông tin nội bộ vẫn có thể để xảy ra lộ lọt, sai lệch, bị cắt ghép, bị lợi dụng. Vì vậy, cần xây dựng môi trường số trong toàn quân theo hướng chính quy, kỷ luật, an toàn, hiện đại; mở rộng kỷ luật Quân đội từ doanh trại, thao trường, giảng đường sang không gian mạng; bảo đảm mọi hoạt động số đều có quy định, kiểm soát, hướng dẫn và trách nhiệm rõ ràng.

Các cơ quan, đơn vị cần quản lý chặt chẽ hệ thống thông tin, tài khoản, thiết bị, dữ liệu; phân quyền truy cập phù hợp; tăng cường bảo mật, giám sát, cảnh báo sớm nguy cơ lộ lọt thông tin; xử lý nghiêm các hành vi tự ý đăng tải hình ảnh, tài liệu, kế hoạch, hoạt động nội bộ khi chưa được phép. Đồng thời, phải minh bạch, kịp thời trong cung cấp thông tin chính thống đối với những vấn đề dư luận quan tâm, không để khoảng trống thông tin trở thành mảnh đất cho tin giả, tin đồn, suy diễn ác ý lan rộng. Trong nhiều trường hợp, chậm thông tin chính là tạo điều kiện cho cái sai đi trước; nói không rõ là tạo cơ hội cho kẻ xấu bóp méo; né tránh vấn đề là tự làm suy giảm sức thuyết phục của cái đúng. Xây dựng môi trường số kỷ luật, minh bạch, an toàn vì thế vừa là yêu cầu quản lý, vừa là phương thức đấu tranh tư tưởng hiệu quả.

Năm là, chăm lo xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ, xem đây là “gốc” của mọi sức mạnh trên “chiến tuyến tư tưởng”.

Mọi công nghệ hiện đại, mọi lực lượng chuyên sâu, mọi phương thức truyền thông sắc bén đều không thể thay thế nền tảng chính trị - tinh thần của Quân đội. Một Quân đội vững mạnh từ gốc rễ, trong sạch về tổ chức, nghiêm minh về kỷ luật, trong sáng về đạo đức, mẫu mực về quan hệ với nhân dân sẽ có sức đề kháng tự nhiên trước mọi luận điệu bôi nhọ, xuyên tạc. Ngược lại, nếu trong nội bộ có biểu hiện suy thoái, vi phạm kỷ luật, quan liêu, xa dân, thiếu gương mẫu, thì chính những hạn chế đó sẽ bị các thế lực thù địch thổi phồng, cắt xén, biến thành “chất liệu” để chống phá.

Do đó, xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị phải gắn chặt với xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong Đảng bộ Quân đội; kiên quyết đấu tranh với chủ nghĩa cá nhân, suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”; đề cao trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu. Mỗi tổ chức đảng trong Quân đội phải là một pháo đài chính trị; mỗi cán bộ, đảng viên phải là một điểm tựa niềm tin; mỗi cơ quan, đơn vị phải là một môi trường văn hóa lành mạnh, kỷ luật, đoàn kết, nhân văn. Xử lý nghiêm minh, công khai, thấu tình đạt lý các sai phạm không làm giảm uy tín Quân đội, mà ngược lại, chứng minh bản lĩnh tự chỉnh đốn, tự làm trong sạch, tự nâng cao sức chiến đấu của Quân đội cách mạng. Đó cũng là cách phản bác thuyết phục nhất trước mọi luận điệu xuyên tạc, chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng.

Thực hiện đồng bộ các giải pháp trên sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp để Quân đội nhân dân Việt Nam làm chủ “chiến trường ảo”, giữ vững “chiến tuyến tư tưởng” trong kỷ nguyên số. Đó là sự kết hợp giữa pháp lý và kỷ luật, giữa lực lượng chuyên sâu và trách nhiệm toàn quân, giữa công nghệ hiện đại và bản lĩnh chính trị, giữa phản bác cái sai và lan tỏa cái đúng, giữa xây dựng con người và xây dựng tổ chức. Trong cuộc đấu tranh ấy, không có vị trí trung lập, không có vùng đứng ngoài, không có quyền thờ ơ. Mỗi cán bộ, chiến sĩ phải là một chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng; mỗi tổ chức quân đội phải là một trận địa vững chắc; toàn quân phải là lực lượng xung kích bảo vệ Đảng, bảo vệ Nhà nước, bảo vệ nhân dân, bảo vệ chế độ trên mọi không gian, nhất là không gian số.

“Chiến trường ảo” là sản phẩm của kỷ nguyên số, nhưng cuộc đấu tranh trên đó là hiện thực, quyết liệt và lâu dài. Những đòn tiến công vào nhận thức, niềm tin, bản lĩnh chính trị tuy không gây tiếng nổ, nhưng có thể làm xói mòn nền tảng tư tưởng, suy giảm niềm tin xã hội, chia rẽ Đảng, Quân đội với nhân dân, đe dọa sự ổn định và phát triển của đất nước. Vì vậy, bảo vệ Tổ quốc trong thời đại mới không chỉ là bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, biển đảo, vùng trời, vùng biển, mà còn là bảo vệ chủ quyền tư tưởng, chủ quyền thông tin và niềm tin của nhân dân trên không gian mạng.

Trên mặt trận ấy, Quân đội nhân dân Việt Nam phải tiếp tục khẳng định vai trò xung kích, nòng cốt, kiên quyết và sáng tạo; đấu tranh bằng bản lĩnh chính trị vững vàng, lý luận sắc bén, công nghệ hiện đại, sự thật thuyết phục và trách nhiệm chính trị của toàn quân. Giữ vững “chiến tuyến tư tưởng” trên “chiến trường ảo” chính là giữ vững trận địa lòng dân, bản chất cách mạng của Quân đội, vai trò lãnh đạo của Đảng và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Đó là yêu cầu sống còn, đồng thời là trách nhiệm và danh dự của Quân đội nhân dân Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Đại tá, TS Trịnh Xuân Ngọc, Trưởng ban Nghiên cứu Đạo đức học quân sự, Viện Khoa học xã hội Nhân văn quân sự, Học viện Chính trị (Theo QDND.vn)

-----------------------------

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, II, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026.

2. Bộ Chính trị, Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22-10-2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.

3. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011.

4. Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Tổng cục Chính trị, các văn bản chỉ đạo về công tác tư tưởng, công tác tuyên giáo, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong Quân đội nhân dân Việt Nam.

5. Cục Khoa học quân sự, Bộ Quốc phòng, Thông tin khoa học quân sự, các số từ năm 2022 đến năm 2026.

6. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Luật An ninh mạng, năm 2018.

[1] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập II, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, tr.13.

[2] GS, TS Nguyễn Xuân Thắng, Kỷ yếu hội thảo quốc gia, Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới, Hà Nội 2021, tr. 22.

[3] Bộ Chính trị  - Nghị quyết số 35-NQ/TW về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới, Hà Nội 2018.

Link gốc: https://www.qdnd.vn/cuoc-thi-bao-chi-bao-ve-nen-tang-tu-tuong-cua-dang-trong-tinh-hinh-moi/chien-truong-ao-va-vai-tro-xung-kich-cua-quan-doi-tren-chien-tuyen-tu-tuong-trong-ky-nguyen-so-1038360