Qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và chống Mỹ, cứu nước, mẹ lần lượt tiễn 8 người con, 2 người cháu lên đường kháng chiến. Và chiến tranh đã cướp đi cả 10 người con, cháu của mẹ.

Vượt qua đau thương, giấu nước mắt vào tim, mẹ tiếp tục tham gia cách mạng cho đến ngày toàn thắng.  

Mẹ Nguyễn Thị Rành (1900-1979), quê ở ấp Trại Đèn, xã Phước Hiệp.

Mồ côi cha mẹ từ sớm, năm 14 tuổi, Nguyễn Thị Rành bị tên Lý Hạnh bắt về ở đợ, làm thuê để trừ món nợ của gia đình. Trong hoàn cảnh đó, mẹ sớm dạn dày hơn bạn bè cùng trang lứa.

Đến tuổi trưởng thành, mẹ lập gia đình cùng ông giáo Nguyễn Văn Cầm ở ấp Bàu Công, xã Tân Mỹ, huyện Đức Hòa, tỉnh Long An. Cũng giống như mẹ, đi lên từ gian khó, nên sau giờ dạy ở trường, thầy giáo Cầm còn mở lớp dạy học cho các em học sinh nghèo quanh vùng. Dưới vỏ bọc đó, thầy tìm cách bắt liên lạc rồi cùng vợ trở thành những người chí cốt với cách mạng.

Tuổi trẻ TP Hồ Chí Minh bên "địa chỉ đỏ" Nhà tưởng niệm Bà mẹ Việt Nam anh hùng, Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Thị Rành. Ảnh: Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh

Là trụ cột trong gia đình, mẹ Nguyễn Thị Rành vừa lo việc nhà lại lo việc nước. Mẹ nuôi dưỡng cán bộ, chiến sĩ, du kích địa phương và động viên con cháu đánh giặc. Trong xây dựng hệ thống địa đạo Củ Chi nổi tiếng, có công lao đóng góp của mẹ. Cùng với nhân dân Củ Chi, mẹ nhẫn nại kiên trì đào hầm để chiến đấu, tự vệ và phục vụ cuộc kháng chiến chống Mỹ của nhân dân vùng đất thép.

Sinh thời, khi nhắc đến mẹ Nguyễn Thị Rành, nữ dũng sĩ Võ Thị Mô (1947-2026), nguyên Trung đội trưởng Trung đội nữ du kích Củ Chi thời kỳ đầu kể: “Nhiều lần bị địch bắt với đủ hình thức dụ dỗ, tra tấn nhưng má Tám nhất mực không cung khai. Chúng ép đưa má về ấp, xã kêu gọi con cháu đầu hàng, ly khai cách mạng, má chỉ im lặng, lắc đầu không biết. Mọi thủ đoạn, đòn roi của kẻ thù đều không khuất phục được nên chúng phải thả má về với bà con. Sau mỗi lần như thế, dường như má càng mạnh mẽ hơn. Trong vòng vây của kẻ thù, má kiên trì bám trụ giữ đất, nuôi giấu cán bộ, chiến sĩ và đội du kích nữ Củ Chi đến ngày toàn thắng”.

Từ năm 1947 đến năm 1969, mẹ Nguyễn Thị Rành đã tiễn 8 người con trai, rồi những đứa cháu của mẹ lại tiếp tục nối gót cha chú của mình. Họ lần lượt hy sinh vì Tổ quốc.

Nỗi đau nối tiếp nỗi đau không làm mẹ ngã gục. Mẹ thường bảo với chị em đội nữ du kích: “Bây giờ chưa phải lúc để khóc. Đất nước còn chưa im tiếng súng, lòng má, gia đình má phải dành cho cách mạng. Xin cho má được khóc một lần khi nước nhà thống nhất!”.

Con phố mang tên mẹ Nguyễn Thị Rành tại quê hương Củ Chi.

Vậy là suốt hàng chục năm, mẹ bám ấp giữ đất chống địch bình định, vận động bà con đấu tranh chống chính quyền Ngô Đình Diệm, đòi hiệp thương, đòi quyền dân sinh, dân chủ. Mẹ cất chòi ở sát bưng làm nơi đi lại liên lạc của anh em du kích, đào hầm nuôi giấu cán bộ. Trong hàng trăm mét địa đạo Củ Chi, có phần đóng góp công sức của mẹ…

Với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong kháng chiến, ngày 6/1/1978, mẹ Nguyễn Thị Rành được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân, và là một trong những Bà mẹ Việt Nam Anh hùng được truy tặng ngay trong đợt đầu tiên năm 1994.

Ngày nay, trên mảnh đất khi xưa gia đình mẹ sinh sống, công trình Nhà tưởng niệm Bà mẹ Việt Nam anh hùng, Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Thị Rành đã được tôn tạo, trở thành địa chỉ đỏ học tập truyền thống của TP Hồ Chí Minh. Tên của mẹ cũng được đặt cho một con đường tại địa phương.