Thống nhất phương thức kiểm soát dựa trên xác suất rủi ro

Theo đại biểu (ĐB) Bế Xuân Trường (Cao Bằng), Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, trong bối cảnh thế giới diễn biến phức tạp, luật giúp ngăn ngừa nguy cơ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, chống khủng bố và tội phạm xuyên quốc gia; thể hiện sự nghiêm túc của Việt Nam trong việc thực hiện các cam kết và nghĩa vụ quốc tế.

ĐB Bế Xuân Trường (Cao Bằng) phát biểu tại hội trường về dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Ảnh: QUANG PHÚC

ĐB Lý Anh Thư (An Giang) thống nhất với phương thức kiểm soát hàng hóa, công nghệ lưỡng dụng dựa trên xác suất rủi ro. “Dự thảo cần đảm bảo không chồng chéo với các quy định quản lý nhà nước hiện hành (như lĩnh vực hạt nhân, hóa chất, hải quan, ngân hàng...)”, ĐB nhấn mạnh.

ĐB Lý Anh Thư (An Giang) phát biểu tại hội trường. Ảnh: QUANG PHÚC

ĐB cũng nhận định, do các doanh nghiệp (đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa) thường thiếu thông tin để nhận dạng hàng hóa lưỡng dụng hoặc rủi ro giao dịch, Nhà nước cần công khai danh mục, cảnh báo sớm, hướng dẫn và cung cấp các công cụ tra cứu kiến thức.

Theo ĐB Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng), kết quả đánh giá rủi ro ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và chi phí của doanh nghiệp, do đó cần quy định rõ 3 nguyên tắc: dữ liệu phục vụ đánh giá phải có nguồn gốc rõ ràng, có khả năng kiểm chứng; quyết định cuối cùng phải thuộc về người có thẩm quyền và phải có trách nhiệm giải trình; có quy trình điều chỉnh kịp thời khi thông tin dữ liệu bị sai hoặc khi chủ thể bị đánh giá rủi ro đã thay đổi điều kiện.

ĐB Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) phát biểu tại hội trường. Ảnh: QUANG PHÚC

Liên quan đến vấn đề giám định, chứng nhận và hỗ trợ doanh nghiệp, Thiếu tướng, Chính ủy Bộ Tư lệnh TPHCM Nguyễn Thành Trung đề nghị Chính phủ cần quan tâm xây dựng các biểu mẫu đơn giản, công cụ tra cứu điện tử, tài liệu hướng dẫn và tổ chức tập huấn để hỗ trợ doanh nghiệp.

ĐB Nguyễn Thành Trung (TPHCM) phát biểu tại hội trường. Ảnh: QUANG PHÚC

Về phần mình, doanh nghiệp cần xây dựng chương trình tuân thủ nội bộ, vì các hoạt động phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt thường ẩn nấp dưới các giao dịch dân sự hợp pháp. “Đối với những thông tin thuộc cơ sở dữ liệu chuyên biệt, cơ quan nhà nước có thẩm quyền có trách nhiệm cung cấp danh sách cảnh báo, tiêu chí nhận diện và cơ chế tra cứu để doanh nghiệp thực hiện”, ĐB Nguyễn Thành Trung lưu ý.

Cảnh giác với nguy cơ mới trong kỷ nguyên số

ĐB Phạm Trọng Nhân nhận định, rủi ro hiện nay không chỉ hiện hữu ở các loại hàng hóa hữu hình mà đã chuyển sang các dạng thức vô hình và khó kiểm soát hơn.

ĐB Phạm Trọng Nhân (TPHCM) phát biểu tại hội trường. Ảnh: QUANG PHÚC

Các rủi ro hiện nay tồn tại trong các thuật toán, mã nguồn truyền qua internet, có khả năng thiết kế ra những vật liệu, hợp chất mà một phòng thí nghiệm vật lý phải mất nhiều năm mới làm được. Công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là các mô hình nền tảng tự "nhân bản vô tính" và vượt khỏi tầm kiểm soát. Vì vậy, việc phổ biến vũ khí hủy diệt không chỉ là kiểm soát những gì mình đang có, mà còn phải kiểm soát sự lan truyền của những "năng lực công nghệ" có thể tạo ra các vật liệu, thiết bị đó.

ĐB Phạm Trọng Nhân đề xuất đưa khái niệm "mô hình AI có năng lực diện rộng" vào diện kiểm soát; bổ sung nhóm tiêu chí về năng lực tính toán chuyên biệt, khả năng thiết kế hóa chất, tác nhân sinh học và khả năng vượt qua các cơ chế an toàn hệ thống vào luật; đồng thời thiết lập cơ chế cảnh báo sớm có tổ chức và kết nối dữ liệu liên ngành.