Sáng 17-10, tại phiên khai mạc kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, dự kiến kế hoạch năm 2027.

Tăng trưởng cao nhưng nền tảng chưa vững chắc

Các cơ quan của Quốc hội đánh giá cao sự chỉ đạo, điều hành quyết liệt, linh hoạt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và nỗ lực của các bộ, ngành, địa phương, góp phần đạt những kết quả quan trọng trong thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026.

Tuy nhiên, Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận định tăng trưởng cao nhưng nền tảng chưa vững chắc. Bốn địa phương có quy mô kinh tế lớn nhất, gồm TPHCM, Hà Nội, Hải Phòng và Đồng Nai, chiếm gần 47% tổng GRDP cả nước, đều dự kiến không đạt mục tiêu tăng trưởng năm 2026.

Các đại biểu Quốc hội dự phiên khai mạc kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, sáng 17-10. Ảnh: QUANG PHÚC

Ngoài ra, đầu tư tư nhân chưa thực sự bứt phá, chiếm 53% tổng vốn đầu tư toàn xã hội nhưng chỉ tăng 14%, thấp nhất trong 3 khu vực. Theo thống kê, xuất khẩu tăng 24,5% nhưng nhập khẩu tăng 36,7%, nhập siêu 19,42 tỷ USD. Đồng thời, xuất khẩu còn phụ thuộc lớn vào khu vực FDI, trong khi công nghiệp hỗ trợ, tỷ lệ nội địa hóa và năng lực làm chủ công nghệ còn hạn chế.

"Tăng trưởng về quy mô chưa đi đôi với nâng cao năng suất, giá trị gia tăng tạo ra trong nước và năng lực tự chủ của nền kinh tế", đồng chí Phan Văn Mãi nêu.

Áp lực ổn định kinh tế vĩ mô và an toàn tài chính gia tăng. CPI bình quân 9 tháng tăng 4,52%, đã ở mức mục tiêu khoảng 4,5% của cả năm; riêng quý 3 tăng 4,8%. Giá hàng hóa, dịch vụ thiết yếu tăng, trong khi sức mua thực tế phục hồi chậm.

Tín dụng tăng nhanh hơn huy động vốn, tỷ lệ tín dụng/GDP ở mức cao. Thị trường vốn chưa đáp ứng tương xứng nhu cầu trung và dài hạn, khiến gánh nặng cung ứng vốn dồn lên hệ thống ngân hàng, làm gia tăng rủi ro mất cân đối kỳ hạn và áp lực thanh khoản.

Rủi ro giữa ngân hàng, trái phiếu doanh nghiệp và bất động sản có tính liên thông, dễ khuếch đại lẫn nhau, trong khi dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ ngày càng hạn chế.

Các đại biểu Quốc hội nghe báo cáo thẩm tra về tình hình kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch năm 2027. Ảnh: QUANG PHÚC

Nguồn lực lớn, hiệu quả thực thi còn hạn chế

Theo báo cáo thẩm tra, nguồn lực đầu tư lớn nhưng chậm chuyển hóa thành năng lực sản xuất và động lực tăng trưởng mới. Giải ngân đầu tư công 9 tháng đạt 62,9% kế hoạch, nhưng vốn tạm ứng chưa thu hồi chiếm tới 37% số đã giải ngân. Một số dự án trọng điểm chậm tiến độ; còn 1.131 dự án tồn đọng đã có phương án nhưng chưa hoàn thành tháo gỡ.

Các dự án nguồn điện, lưới truyền tải, nhất là điện LNG, triển khai chậm; năng lực dự trữ năng lượng hạn chế, tiềm ẩn rủi ro an ninh năng lượng.

Đối với khoa học, công nghệ, dù đã bố trí khoảng 95.000 tỷ đồng, sau 9 tháng mới giải ngân 37,26% số đã phân bổ, còn khoảng 24.000 tỷ đồng chưa phân bổ. Đầu tư cho công nghệ chiến lược chưa tương xứng.

“Vấn đề cốt lõi không chỉ ở quy mô nguồn lực mà ở chất lượng chuẩn bị, phân bổ, khả năng hấp thụ và hiệu quả thực thi”, báo cáo nêu rõ, đồng thời chỉ ra khâu tổ chức thực thi vẫn là điểm nghẽn dù cải cách thể chế đã được đẩy mạnh.

Các đại biểu Quốc hội nghe báo cáo về mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội năm 2027. Ảnh: QUANG PHÚC

Khu vực doanh nghiệp và hộ kinh doanh cũng còn nhiều khó khăn. Trong 9 tháng, số doanh nghiệp gia nhập và quay lại thị trường giảm 3,2%, trong khi số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng 118,8%. Doanh nghiệp nhỏ và vừa khó tiếp cận vốn, chịu sức ép từ chi phí đầu vào, logistics và chi phí tuân thủ.

Hộ kinh doanh đối mặt với sức mua phục hồi chậm, đồng thời phải thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số, quản trị và chính sách thuế.

Đồng chí Phan Văn Mãi cho biết, những khó khăn này ảnh hưởng trực tiếp đến đầu tư, việc làm, thu nhập và sức cầu trong nước; tình trạng thất nghiệp thanh niên còn cao.

Xác định rõ trách nhiệm, thời hạn và kết quả đầu ra

Về năm 2027, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý bối cảnh thế giới dự báo tiếp tục phức tạp, khó lường. Kịch bản điều hành cần tính đến độ trễ của các cú sốc năm 2026, nhất là khả năng giá năng lượng tiếp tục ở mức cao và lạm phát “dồn nén” khi các biện pháp hỗ trợ thuế, phí được điều chỉnh.

Theo cơ quan thẩm tra, mục tiêu GDP tăng từ 10% trở lên thể hiện quyết tâm cao nhưng đặt ra thách thức lớn khi nền tảng tăng trưởng chưa vững, áp lực lạm phát, nhu cầu vốn và năng lượng gia tăng.

Hệ thống nhiệm vụ, giải pháp năm 2027 của Chính phủ cần khắc phục tình trạng dàn trải, làm rõ thứ tự ưu tiên. Với mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên, vấn đề quyết định không phải bổ sung thêm giải pháp mà là lựa chọn đúng khâu đột phá, nâng cao hiệu quả thực thi, năng suất và năng lực tự chủ của nền kinh tế

Báo cáo thẩm tra Ủy ban Kinh tế và Tài chính nêu rõ.

Các đại biểu tham dự phiên họp sáng 17-10 tại Nhà Quốc hội. Ảnh: QUANG PHÚC

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ tập trung thực hiện 6 nội dung trọng tâm, nhấn mạnh tổ chức thực hiện là khâu quyết định. Theo đó, cần xác định rõ trách nhiệm, thời hạn, nguồn lực và kết quả đầu ra của từng nhiệm vụ; tăng cường kiểm tra, giám sát, gắn kết quả thực hiện với trách nhiệm người đứng đầu.