Đặc điểm của công tác đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch hiện nay

Đặc điểm rõ nhất là tốc độ lan truyền rất nhanh, phạm vi tác động rộng và khó kiểm soát. Thông tin trên mạng xã hội có thể được tạo ra, chia sẻ và biến đổi gần như tức thời, không bị giới hạn bởi không gian địa lý. Vì vậy, một thông tin sai lệch nếu không được xử lý kịp thời có thể nhanh chóng tạo hiệu ứng đám đông và tác động đến nhận thức, thái độ, hành vi của người sử dụng.

Nội dung và phương thức chống phá ngày càng đa dạng, tinh vi. Đặc điểm này biểu hiện thông qua các thông tin sai trái được thể hiện dưới dạng bài viết, hình ảnh, video, bình luận, meme, livestream hoặc các nội dung được cắt ghép, pha trộn giữa thật và giả. Đáng chú ý là việc lợi dụng những vấn đề xã hội đang được quan tâm để xuyên tạc, thổi phồng khuyết điểm, gây nghi ngờ và chia rẽ.

Người dùng mạng xã hội rất khó phân biệt ranh giới giữa thông tin thật, thông tin sai và ý kiến cá nhân, bởi "rừng" thông tin quá phức tạp. Môi trường số tạo điều kiện cho nhiều chủ thể cùng tham gia sản xuất và phát tán thông tin. Do đó, đấu tranh không chỉ là phát hiện nội dung xuyên tạc mà còn phải xác minh nguồn tin, kiểm chứng dữ liệu và phân biệt giữa sai sót, ý kiến khác biệt với thông tin cố tình xuyên tạc, kích động.

Đặc điểm nổi trội của mạng xã hội là tính tương tác và tính cảm xúc rất cao. Thuật toán đề xuất, lượt thích, chia sẻ và bình luận có thể làm cho những nội dung gây sốc, gây tranh cãi hoặc kích thích cảm xúc được chú ý mạnh. Vì vậy, phản bác trên môi trường số phải tính đến tâm lý và hành vi của người tiếp nhận thông tin chứ không chỉ đơn thuần cung cấp lý luận.

Yêu cầu đặt ra

Yêu cầu đầu tiên là phải chủ động và kịp thời. Yêu cầu này đòi hỏi lực lượng chủ chốt trong đấu tranh phải thường xuyên theo dõi, nhận diện vấn đề, dự báo xu hướng và phát hiện sớm thông tin sai trái; tránh tình trạng chỉ phản ứng khi thông tin đã lan truyền rộng. Trên các diễn đàn nhân dân, dư luận cũng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao tính chủ động, kịp thời và sắc bén trong đấu tranh.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh: Việc đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch phải có căn cứ, chính xác và thuyết phục. Mỗi nội dung phản bác cần dựa trên sự thật, dữ liệu đáng tin cậy, quy định pháp luật và lập luận logic. Không nên sử dụng thông tin chưa kiểm chứng hoặc phương pháp cắt ghép, giật tít tương tự nội dung mình đang phê phán, vì có thể vô tình làm thông tin sai lệch lan rộng hơn.

Một yêu cầu mang tính xuyên suốt là việc đấu tranh, phản bác phải kết hợp “xây” và “chống”, lấy thông tin tích cực làm nền tảng. Không nên chỉ tập trung vào việc bác bỏ cái sai mà cần chủ động cung cấp thông tin chính xác, giải thích chính sách, làm rõ những vấn đề dư luận quan tâm và lan tỏa những giá trị tích cực. Phương châm tuyên truyền được xác định là “lấy xây làm chính”, “lấy cái đẹp dẹp cái xấu”, “lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực”.

Môi trường số đòi hỏi người đấu tranh phải lựa chọn phương thức và ngôn ngữ phù hợp với từng tệp độc giả, công chúng. Nội dung cần ngắn gọn, dễ hiểu, trực quan, có khả năng tương tác; kết hợp linh hoạt giữa bài viết, infographic, video, podcast, hỏi–đáp trực tuyến... Đồng thời phải hiểu đặc điểm của từng nền tảng và "viết, nói theo cách" của từng nhóm công chúng.

Việc phát huy sức mạnh tổng hợp và phối hợp nhiều lực lượng trên môi trường số là một yêu cầu đang rất cấp thiết. Đây không phải nhiệm vụ riêng của cơ quan báo chí hay một lực lượng riêng lẻ, mà cần sự phối hợp của các cơ quan chức năng, cơ quan truyền thông, đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, cán bộ, đảng viên và người sử dụng mạng xã hội.

Tuân thủ pháp luật và chuẩn mực đạo đức truyền thông cũng là yêu cầu mới. Tình trạng "đấu tố cực đoan" của một số cá nhân vốn rất tích cực đấu tranh trên không gian mạng đã cho thấy hậu quả của việc thiếu kiến thức pháp luật, thiếu tuân thủ chuẩn mực đạo đức truyền thông. Người phản bác phải dựa trên sự thật, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của người khác, không quy chụp, xúc phạm, vu cáo hoặc phát tán lại nội dung độc hại một cách thiếu kiểm soát. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao khả năng nhận diện thông tin, củng cố niềm tin xã hội và tạo môi trường thông tin lành mạnh, chứ không phải biến không gian mạng thành nơi tranh cãi cực đoan.

Tóm lại, đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên môi trường truyền thông số hiện nay có đặc trưng là nhanh, rộng, đa dạng, tương tác cao và ngày càng tinh vi. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải chủ động, kịp thời, chính xác, có căn cứ, thuyết phục, sáng tạo về phương thức, lấy xây làm chính và phối hợp sức mạnh tổng hợp. Đây là sự kết hợp giữa đấu tranh với cung cấp thông tin đúng, giữa “chống” và “xây”, nhằm định hướng nhận thức và góp phần xây dựng môi trường truyền thông số lành mạnh.

Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên môi trường số hiện nay

Một là, tiếp tục nâng cao nhận thức và “sức đề kháng” thông tin cho mỗi công dân số.

Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng, lâu dài đối với công tác đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên môi trường báo chí và truyền thông số, góp phần phòng ngừa từ sớm nguy cơ tiếp nhận và lan truyền thông tin sai trái, thù địch.

Trước hết, cần trang bị kiến thức chính trị, pháp luật và kỹ năng số cho cán bộ, đảng viên và người sử dụng mạng xã hội. Nội dung tuyên truyền, giáo dục cần thiết thực, gắn với những tình huống thường gặp trong môi trường số như nhận diện tin giả, thông tin xuyên tạc, hình ảnh và video bị cắt ghép, tài khoản giả mạo, nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra hoặc chỉnh sửa, cũng như các thủ đoạn lợi dụng tâm lý đám đông, kích thích cảm xúc để dẫn dắt nhận thức và hành vi của người dùng.

Quan trọng hơn, cần hình thành cho mỗi người thói quen kiểm chứng trước khi tin, bình luận và chia sẻ. Trước một thông tin gây tranh cãi hoặc có khả năng tác động mạnh đến cảm xúc, cần đặt ra những câu hỏi cơ bản: Nguồn tin này là ai? Thông tin xuất phát từ đâu? Có bằng chứng cụ thể không? Có được các nguồn độc lập khác xác nhận không? Hình ảnh, video có đúng bối cảnh và thời điểm hay đã bị cắt ghép, chỉnh sửa? Không chia sẻ, bình luận hoặc tiếp tục lan truyền những thông tin chưa được kiểm chứng, nhất là nội dung có tính chất giật gân, kích động, gây hoang mang hoặc chia rẽ.

Cùng với nâng cao kỹ năng nhận diện thông tin, cần cập nhật, phổ biến đầy đủ các quy định mới của pháp luật về an ninh mạng. Từ ngày 1-7-2026, Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15 có hiệu lực, thay thế Luật An ninh mạng số 24/2018/QH14. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo vệ an ninh mạng, xác định trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân trong bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội và quyền, lợi ích hợp pháp trên không gian mạng. Việc tuyên truyền, phổ biến Luật An ninh mạng cần giúp người sử dụng nhận thức rõ rằng bảo vệ an ninh mạng không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chuyên trách mà còn gắn với trách nhiệm của mỗi chủ thể tham gia không gian mạng. Người dùng phải có ý thức phòng ngừa, phát hiện, thông báo và phối hợp xử lý các hành vi vi phạm theo quy định; đồng thời chủ động bảo vệ tài khoản, dữ liệu và thông tin cá nhân của mình. Đặc biệt, cần nâng cao nhận thức về trách nhiệm khi đăng tải, cung cấp, chia sẻ và tương tác với thông tin trên mạng xã hội, tránh để hành vi thiếu kiểm chứng của cá nhân trở thành nguyên nhân làm thông tin sai lệch tiếp tục lan truyền.

Bên cạnh đó, cần đưa kỹ năng nhận diện, kiểm chứng và xử lý thông tin trở thành nội dung thường xuyên trong công tác giáo dục, bồi dưỡng và tuyên truyền. Mục tiêu không chỉ giúp người sử dụng biết thông tin nào đúng, thông tin nào sai, mà quan trọng hơn là hình thành năng lực tự kiểm chứng nguồn tin, đánh giá độ tin cậy của thông tin và ý thức chịu trách nhiệm đối với những nội dung mình đăng tải, bình luận, chia sẻ.

Hai là, chủ động cung cấp thông tin chính xác, tích cực lên không gian mạng.

Đấu tranh hiệu quả không chỉ dừng lại ở việc “phản bác” mà phải chủ động cung cấp thông tin đúng, nhanh, dễ hiểu và có sức thuyết phục. Đây chính là sự kết hợp giữa “xây” và “chống”, trong đó lấy việc xây dựng, lan tỏa thông tin tích cực làm nền tảng.

Báo chí và truyền thông số cần chủ động nắm bắt những vấn đề xã hội đang được dư luận quan tâm, nhất là những vấn đề dễ phát sinh thông tin sai lệch, để cung cấp thông tin chính thống trước khi tin giả, tin xuyên tạc chiếm lĩnh không gian thảo luận. Khi xuất hiện vấn đề phức tạp, cần nhanh chóng làm rõ bản chất sự việc, cung cấp dữ liệu, giải thích chính sách và trả lời những câu hỏi mà công chúng thực sự quan tâm.

Phương thức truyền tải cũng cần đổi mới. Bên cạnh bài viết truyền thống, có thể sử dụng infographic, video ngắn, podcast, đồ họa dữ liệu, hỏi - đáp trực tuyến, tọa đàm trực tuyến và các hình thức truyền thông đa phương tiện khác. Nội dung cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm từng nền tảng và từng nhóm công chúng, bảo đảm thông tin chính xác nhưng không khô cứng, có tính định hướng nhưng vẫn gần gũi, dễ tiếp nhận.

Đặc biệt, cần khắc phục tình trạng chỉ tổ chức đấu tranh, phản bác khi có vụ việc hoặc thông tin sai trái. Các lực lượng chủ trì, chuyên trách cần chủ động tạo lập dòng thông tin tích cực thường xuyên sẽ góp phần thu hẹp khoảng trống thông tin, nâng cao khả năng định hướng dư luận và hạn chế cơ hội để thông tin xuyên tạc phát triển.

Ba là, kiên định việc kiểm chứng, xác thực và đấu tranh, phản bác dựa trên chứng cứ chính xác.

Phản bác có hiệu quả trước hết phải xác định chính xác luận điểm nào sai, sai ở đâu, sai như thế nào và căn cứ nào để khẳng định điều đó. Đây là yếu tố quyết định sức thuyết phục của nội dung phản bác.

Khi kiểm chứng, cần ưu tiên các nguồn có độ tin cậy cao như văn bản pháp luật, thông tin từ cơ quan có thẩm quyền, số liệu chính thức, tài liệu khoa học, các công trình nghiên cứu và nguồn báo chí có trách nhiệm. Đối với những vấn đề phức tạp, cần đối chiếu nhiều nguồn để tránh kết luận dựa trên một thông tin đơn lẻ.

Cách phản bác cũng cần có tính khoa học. Không nên công kích cá nhân, quy chụp hoặc sử dụng những thông tin chưa kiểm chứng để đáp trả thông tin sai lệch. Một nội dung phản bác tốt phải giúp người đọc hiểu rõ vấn đề, chứ không chỉ thể hiện sự phản đối. Cùng với đó, người sử dụng mạng xã hội cần tránh chia sẻ một nội dung sai trái để phê phán, nhưng không cung cấp đầy đủ bối cảnh hoặc bằng chứng phản bác. Khi phát hiện nội dung vi phạm, có thể sử dụng chức năng báo cáo của nền tảng; đối với vụ việc nghiêm trọng, cần lưu giữ bằng chứng cần thiết và thông báo cho cơ quan có thẩm quyền thay vì tự ý xử lý. Tôn trọng quyền riêng tư, danh dự và quyền lợi hợp pháp của người khác.

Bốn là, phát huy vai trò của lực lượng chuyên môn và người có uy tín.

Đấu tranh trên môi trường truyền thông số ngày càng đòi hỏi sự kết hợp giữa kiến thức chính trị, pháp luật, nghiệp vụ báo chí, truyền thông và công nghệ. Vì vậy, cần xây dựng đội ngũ có đủ năng lực phát hiện, phân tích, kiểm chứng và phản bác thông tin sai lệch.

Cần tăng cường phối hợp giữa cơ quan nhà nước, cơ quan báo chí, cơ sở giáo dục, tổ chức xã hội, các chuyên gia, nhà khoa học và những người có uy tín. Trong đó, báo chí có vai trò quan trọng trong xác minh, cung cấp thông tin và định hướng dư luận; chuyên gia, nhà khoa học góp phần cung cấp luận cứ chuyên môn; các cơ sở giáo dục giúp hình thành kỹ năng nhận diện và xử lý thông tin cho thế hệ trẻ.

Đặc biệt, công tác đào tạo cần chú trọng những vấn đề mới như nhận diện tin giả, thao túng thông tin, tài khoản giả, bot, nội dung deepfake và nội dung do AI tạo ra.

Năm là, tăng cường giải pháp công nghệ và bảo đảm an toàn thông tin.

Sự phát triển của công nghệ vừa tạo ra phương thức mới để lan tỏa thông tin tích cực, vừa tạo thêm công cụ cho việc phát tán thông tin sai lệch. Vì vậy, cần khai thác công nghệ để nâng cao năng lực giám sát, phát hiện và xử lý thông tin bất thường.

Có thể ứng dụng các công cụ phân tích dữ liệu để phát hiện chiến dịch phát tán thông tin giả, mạng lưới tài khoản giả, nội dung bị thao túng hoặc những hoạt động lan truyền bất thường. Đối với cơ quan báo chí và các tổ chức, cần tăng cường bảo vệ hệ thống thông tin, tài khoản quản trị, dữ liệu và cơ sở dữ liệu trước nguy cơ bị tấn công hoặc chiếm quyền kiểm soát.

Ở cấp độ cá nhân, những biện pháp cơ bản nhưng rất quan trọng là sử dụng mật khẩu mạnh, không dùng một mật khẩu cho nhiều tài khoản, kích hoạt xác thực đa yếu tố, cập nhật phần mềm thường xuyên, thận trọng với đường link và tệp tin không rõ nguồn gốc, đồng thời hạn chế công khai những dữ liệu cá nhân không cần thiết. Công nghệ cần được xem là công cụ hỗ trợ, không phải yếu tố thay thế con người. Việc phát hiện một nội dung bất thường vẫn cần được kiểm chứng về bối cảnh, nguồn gốc và mức độ chính xác trước khi đưa ra kết luận.

Sáu là, kết hợp giải pháp công nghệ với biện pháp pháp lý và tổ chức.

Công nghệ dù phát triển đến đâu cũng không thể thay thế hệ thống pháp luật và cơ chế tổ chức thực hiện. Vì vậy, cần kết hợp chặt chẽ giữa phát hiện bằng công nghệ, xác minh bằng nghiệp vụ và xử lý bằng pháp luật, bảo đảm đúng thẩm quyền, trình tự và căn cứ pháp lý.

Luật An ninh mạng cùng các quy định pháp luật có liên quan đã xác lập trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội và quyền, lợi ích hợp pháp trên không gian mạng. Việc phát hiện, ngăn chặn và xử lý hành vi vi phạm phải được thực hiện đúng quy định, tránh tình trạng tùy tiện hoặc xử lý vượt quá thẩm quyền.

Đồng thời, cần làm rõ một nguyên tắc quan trọng: Đấu tranh với thông tin sai trái không đồng nghĩa với việc tự ý truy tìm, công khai thông tin cá nhân của người khác, đe dọa, tấn công tài khoản hoặc tổ chức “bóc phốt” người khác. Những hành vi này không những có thể vi phạm pháp luật mà còn làm giảm tính chính danh và sức thuyết phục của hoạt động đấu tranh.

Do đó, cần hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chức năng, cơ quan báo chí, nền tảng số và các lực lượng liên quan; quy định rõ trách nhiệm trong tiếp nhận, xác minh, xử lý và cung cấp thông tin; đồng thời nâng cao khả năng thực thi pháp luật đối với những hành vi cố ý tạo lập, phát tán thông tin vi phạm pháp luật.

Nâng cao hiệu quả đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch bằng báo chí và truyền thông số không thể chỉ dựa vào một biện pháp đơn lẻ. Đó phải là quá trình kết hợp giữa nâng cao nhận thức và “sức đề kháng” thông tin; chủ động cung cấp thông tin chính xác, tích cực; kiểm chứng và phản bác bằng chứng cứ; phát huy lực lượng chuyên môn và người có uy tín; ứng dụng công nghệ; đồng thời bảo đảm thực hiện đúng pháp luật.

Có thể khái quát phương thức đấu tranh hiệu quả bằng chuỗi hành động: Nhận diện đúng - kiểm chứng kỹ - phản bác có căn cứ - chủ động cung cấp thông tin tích cực - ứng dụng công nghệ - xử lý đúng pháp luật. Trong đó, mỗi người sử dụng mạng xã hội đều có trách nhiệm với môi trường thông tin mà mình tham gia. Không chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng, không tương tác theo cảm xúc với nội dung giật gân, biết kiểm tra nguồn tin và chủ động lan tỏa thông tin chính xác chính là những hành động thiết thực góp phần xây dựng môi trường truyền thông số lành mạnh, an toàn, có trách nhiệm, đồng thời nâng cao hiệu quả đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.