Hiện nay, vũ khí nhiệt áp đã được trang bị trong quân đội nhiều nước trên thế giới và ngày càng được sử dụng rộng rãi nhờ hiệu quả tác chiến cao, đặc biệt trong môi trường đô thị hoặc địa hình phức tạp. Khác với thuốc nổ thông thường, vũ khí nhiệt áp tạo ra đồng thời tác dụng nhiệt rất lớn và sóng xung kích kéo dài, qua đó nâng cao đáng kể khả năng tiêu diệt mục tiêu.

Có thể hiểu một cách đơn giản, thuốc nổ nhiệt áp là loại thuốc nổ hỗn hợp được thiết kế nhằm gia tăng tác dụng nhiệt và áp suất so với thuốc nổ phá thông thường. Đây là dạng vật liệu năng lượng thuộc nhóm thuốc nổ PBX có độ nhạy thấp, đáp ứng tốt các yêu cầu về an toàn trong khai thác, bảo quản và sử dụng. Đặc trưng nổi bật của thuốc nổ nhiệt áp là khả năng tạo ra quả cầu lửa lớn cùng giai đoạn cháy sau kéo dài. Nếu như vụ nổ của thuốc nổ thông thường kết thúc trong thời gian rất ngắn thì thuốc nổ nhiệt áp vẫn tiếp tục giải phóng năng lượng thông qua quá trình cháy của các thành phần nhiên liệu trong không khí.

Theo Đại tá, TS Trần Quang Phát, Trưởng phòng Hỏa thuật, Viện Thuốc phóng-Thuốc nổ (Tổng cục CNQP), thành phần thuốc nổ nhiệt áp gồm thuốc nổ phá như TNT, RDX; chất oxy hóa; các hạt kim loại kích thước rất nhỏ như nhôm, magie, bo hoặc titan đóng vai trò chất cháy; cùng với chất kết dính polyme và các phụ gia chuyên dụng. So với thuốc nổ phá truyền thống, thuốc nổ nhiệt áp có ưu thế rõ rệt khi phân bố lại năng lượng nổ từ tâm vụ nổ ra không gian xung quanh, bảo đảm khả năng tác động hiệu quả tới các mục tiêu ẩn nấp trong công sự, hầm hào hoặc địa hình phức tạp.

Tuy nhiên, nghiên cứu thuốc nổ nhiệt áp là nhiệm vụ đặc biệt khó khăn, bởi đây là loại vật liệu đa thành phần, đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ của nhiều lĩnh vực khoa học như hóa học vật liệu, công nghệ thuốc nổ, kỹ thuật an toàn và công nghệ chế tạo. Để tạo ra loại vật liệu này, các nhà khoa học phải làm chủ đồng thời nhiều công nghệ nền tảng như công nghệ chế tạo thuốc nổ lỏng, công nghệ vật liệu polyme năng lượng, công nghệ phối trộn và nhồi nạp thuốc nổ.

Chia sẻ về quá trình nghiên cứu, Thượng úy Đào Văn Cương, Trợ lý Nghiên cứu Phòng Hỏa thuật cho biết, các nhà khoa học đã từng bước làm chủ hàng loạt công nghệ quan trọng như tổng hợp thuốc nổ lỏng dùng làm chất hóa dẻo, nghiên cứu hệ vật liệu polyme năng lượng và công nghệ nhồi nạp bằng phương pháp đúc ép kết hợp hút chân không. Ban đầu, các thí nghiệm chỉ được thực hiện với lượng thuốc rất nhỏ, từ 20 đến 50g, trong điều kiện phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, để đánh giá đầy đủ tính năng của sản phẩm, các thử nghiệm phải được nâng lên quy mô gần 2,5kg thuốc nổ cho mỗi đầu đạn. Đây là thách thức lớn, đòi hỏi phải xây dựng quy trình công nghệ phù hợp và bảo đảm tuyệt đối an toàn. Trước yêu cầu thực tiễn đó, các kỹ sư của Viện Thuốc phóng Thuốc nổ đã thiết kế thành công hệ thống nhồi đúc cỡ nhỏ, cho phép chế tạo từng đầu đạn riêng lẻ phục vụ nghiên cứu, thử nghiệm, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về an toàn lao động và an toàn cháy nổ.

Từ phòng thí nghiệm đến sản xuất thử nghiệm là quá trình đòi hỏi sự tỉ mỉ, tính chính xác trong tuân thủ quy định kỹ thuật. Tại xưởng sản xuất của Viện Thuốc phóng Thuốc nổ, hệ thống điều khiển và giám sát được vận hành liên tục 24/24 giờ. Quy trình chế tạo được thực hiện theo các công đoạn khép kín gồm định lượng nguyên liệu, phối trộn, vận chuyển sang thiết bị nhồi, nhồi thuốc vào đầu đạn và cuối cùng là sấy đóng rắn sản phẩm.

Song song với quá trình chế tạo, công tác đánh giá chất lượng cũng được triển khai nghiêm ngặt tại Trung tâm Đo đạc kiểm định vật liệu nổ. Tại đây, các nhà nghiên cứu tiến hành nhiều phép thử nhằm xác định kích thước quả cầu lửa, độ bền nhiệt cũng như các thông số xung kích của thuốc nổ nhiệt áp. Những kết quả này là cơ sở quan trọng để hoàn thiện công nghệ và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Việc làm chủ công nghệ thuốc nổ nhiệt áp có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của ngành CNQP Việt Nam. Thành công này giúp các cơ sở nghiên cứu trong nước chủ động nghiên cứu, chế tạo các mác thuốc nổ tiên tiến, từng bước tiếp cận trình độ công nghệ hiện đại của thế giới, góp phần xây dựng nền CNQP tự chủ, hiện đại và lưỡng dụng.

Sau khi giải được bài toán công nghệ thuốc nổ nhiệt áp, nhiệm vụ tiếp theo của các nhà khoa học quân giới là nghiên cứu, phát triển các loại đạn và vũ khí sử dụng loại vật liệu năng lượng đặc biệt này. Hiện nay, Viện Vũ khí (Tổng cục CNQP) đã nghiên cứu, thiết kế một số loại đạn nhiệt áp như ĐNA-29V và ĐNA-105. Các loại đạn này được thiết kế để tiêu diệt sinh lực đối phương, các hỏa điểm trong công sự dã chiến, nhà cửa, công trình đô thị cũng như các phương tiện kỹ thuật không bọc thép hoặc bọc thép hạng nhẹ.

Những kết quả đạt được trong nghiên cứu thuốc nổ nhiệt áp không chỉ đánh dấu bước tiến mới của ngành CNQP mà còn là minh chứng sinh động cho trí tuệ, bản lĩnh, ý chí tự lực, tự cường và tinh thần sáng tạo không ngừng của đội ngũ nhà khoa học trong Quân đội.